ORTAK (MÜŞTEREK) AMORTİSMANLARIN DAĞITIMI

1- Genel Açıklama

Yıllara yaygın inşaat ve onarım işlerinde veya bu işlerle diğer işlerin birlikte yapılması halinde, ortaklaşa kullanılan tesisat, makine, ulaştırma vasıtaları gibi amortismana tabi kıymetlerin amortismanları, bunların her işte kullanıldıkları gün sayısına göre dağıtılır.

ÖRNEK

Mükellefin iki ayrı inşaat ve onarım işi ve hırdavat alım-satımı yaptığı üçüncü bir işyeri vardır. Aktifte kayıtlı değeri 20.000.-YTL amortisman oranında % 20 olan kamyonunu her üç işinde de kullanmaktadır. Kullanma gün sayısı aşağıdaki gibidir:

Bu duruma göre, kullanma günlerinin nispeti, (A) inşaat işi için % 35, (B) inşaat işi için % 45, alım-satım işi için de % 20’dir. Ayrılacak amortisman ise % 20 oran üzerinden 4.000.-YTL olarak hesaplanmıştır. Amortismanın kullanılan gün sayısına göre dağıtımı aşağıdaki şekilde olacaktır.

Amortismanların dağıtımının yapılabilmesi, her tesisat, makine ve nakil vasıtasının günlük çalışma ve kullanılma yerini gösterir kartların tutulmasına bağlıdır. Yargıya intikal eden birçok olayla ilgili olarak, Danıştay’ın verdiği Kararlara göre, günlük çalışmaya ilişkin kayıtların tutulmaması halinde, ayrılan amortismanların kabul edilmemesi de söz konusu olabilmektedir.

Gelir Vergisi Kanunu’nun amortismanların dağıtılması ile ilgili 43/3. maddesi, uygulamada görülen bazı sorunlara çözüm getirmekten uzaktır. Şöyle ki; mahiyetleri itibariyle hangi işte ne kadar, diğer işte ne kadar kullanıldığının saptanmasına olanak bulunmayan tesislerin amortismanların nasıl dağıtılacağı konusunda kanunda herhangi bir açıklama yapılmamıştır. Aynı şekilde, tesisat, makine ve ulaştırma vasıtaları çalışmadan boş durdukları zaman, bu günler nasıl değerlendirilecektir? Anılan kanun üçüncü fıkrası bu soruları yanıtlamaktan uzaktır. Uygulamada, boş durulan günler amortisman için gözönüne alınmamakta ve kullanılan günlerin birbirine oranı dahilinde dağıtım yapılmaktadır.

ÖRNEK

Mükellefin 4 ayrı inşaat ve onarma işi vardır. Bu işlerde kullandığı ekskavatörün aktifte kayıtlı değeri 30.000.-YTL amortisman oranı da % 20’dir. Ekskavatörün her inşaatta çalıştığı gün sayısı ise aşağıdaki gibidir.

Bu duruma göre, ekskavatörün inşaatlarda kullanıldığı günlerin, toplam kullanılma günlerine oranlanması sonucu, (A) inşaat işi için %20, (B) inşaat işi için %25, (C) inşaat işi için %40, (D) inşaat işi için ise %15 oranı bulunur. Ayrılacak amortisman miktarı ise 6.000.-YTL’dir. Bu duruma göre, amortismanın kullanılan gün sayısına göre dağıtımı aşağıdaki şekilde olacaktır.

Makine ve Taşıma Araçlarının, Çeşitli İnşaat Firmalarınca Ortaklaşa (Müştereken) Kullanılması

Daha önce de belirttiğimiz gibi, 193 Sayılı Gelir Vergisi Kanunu’nun 43/3. maddesinde, birden fazla inşaat ve onarma işlerinde veya bu işlerle sair işlerde ortaklaşa (müştereken) kullanılan tesisat, makine ve ulaştırma araçlarına ilişkin amortismanların, bunların her işte kullanıldıkları gün sayısına göre dağıtılacağı, 213 Sayılı Vergi Usul Kanunu’nun 321. maddesinde ise, hesaplanan amortismanların, hesaplarda ayrıca gösterilmek koşuluyla ilgili bulundukları değerlerden doğrudan doğruya indirileceği veya pasifte ayrı bir karşılık hesabında toplanacağı hükme bağlanmıştır.

Bu hükümler uyarınca, makine ve taşıma araçlarının çeşitli inşaat firmalarınca ortaklaşa (müştereken) kullanılması halinde, söz konusu makine ve nakil vasıtaları hangi inşaat firmasının aktifinde kayıtlı ise, amortismanın da o firmaca ayrılmak suretiyle gider kaydedilmesi gerekir.

Öte yandan, sözkonusu makine ve taşıma araçlarının, diğer inşaat firması tarafından kullanılmasının kiralama olarak kabul edilerek, bu araç ve makineler için kiracının, çalıştırdığı sürede yaptığı “masrafları gider yazması” mümkündür.

Ancak, kiralanan makine ve taşıma araçları için kiraya veren inşaat firması tarafından, emsal kira bedeli kadar bir tutarın kayıtlarında hasılat olarak gösterileceği ve kiracı inşaat firmasının ise bu tutarı kayıtlarına gider olarak intikal ettireceği kuşkusuzdur.

Yıl İçinde İnşaat Firmasının Aktifine Giren Makine, Tesisat ve Ulaştırma Vasıtalarının Amortismanlarının İnşaatlara Dağıtımı

Gelir Vergisi Kanunu’nun 43. maddesinde; birden fazla inşaat ve onarma işlerinde ya da bu işlerle diğer işlerde ortaklaşa (müştereken) kullanılan tesisat, makine ve ulaştırma vasıtalarının amortismanlarının, bunların her işte kullanıldıkları gün sayısına göre dağıtılacağı hükme bağlanmıştır.

Bu dağıtımın yapılabilmesi için; makine, tesisat ve ulaştırma vasıtalarının, hangi işte kaç gün kullanıldığına dair kayıtların tutulmuş olması gerekmektedir.

Amortisman uygulamasında, binek otomobiller açısından özellik taşıyan bir durum vardır. Vergi Usul Kanunu’nun 320. maddesinin ikinci fıkrası, 4108 Sayılı Kanun’la 01.01.1994 tarihinden itibaren geçerli olmak üzere 2.06.1995 tarihinden itibaren değiştirilmiştir. Buna göre, inşaat firmasına ait binek otomobilleri için aktife girdiği hesap dönemi için ay kesri tam ay sayılmak suretiyle, kalan ay süresi kadar amortisman ayrılacaktır. Yani, 20 Ekim 2002 tarihi itibariyle aktife giren binek otomobil için 3 aylık amortisman hesaplanacaktır.

İnşaat firmalarında (binek otomobiller hariç) yıl içinde aktife giren makine, tesisat ve ulaştırma vasıtalarının birden fazla inşaat ve onarma işinde ya da inşaat işleri ile birlikte diğer işlerde ortaklaşa kullanılması halinde, bu makine, tesisat ve ulaştırma vasıtasının aktife girdiği tarihe kadar olan amortismanlarının, genel gider olarak tamamının o yıl hesaplarına mı kaydedileceği ya da çalışma gün sayılarına göre işlere mi dağıtılacağı uygulamada duraksamaya düşülen konulardan biridir.

Bir uygulama biçimine göre, yıl içinde aktife giren ve işlerde ortaklaşa kullanılan makine, tesisat ve ulaştırma vasıtalarının amortismanları, bir tam yıl üzerinden hesaplanmakta ve çalışma gün sayılarına göre inşaat işleri ve (varsa) diğer işlere dağıtılmaktadır. Bir başka uygulama biçimine göre de; bir tam yıl üzerinden hesaplanan amortismanların, aktife giriş tarihine isabet eden kısmı o yılın hesaplarına gider kaydedilmekte, aktife girdiği tarihten sonraki amortismanlar ise, işlere çalışma gün sayılarına göre dağıtılmaktadır.

Bu konuda, Danıştay’ın görüşü, ikinci uygulama doğrultusundadır. Yani, amortismana tabi iktisadi kıymetin, aktife giriş tarihine kadar hesaplanan amortismanı, o yılın hesaplarına gider kaydedilecek, aktife girdiği tarihten sonrası için hesaplanan amortismanlar da, çalışma gün sayılarına göre, işlere dağıtılacaktır.

Danıştay’ın bu konudaki kararlarından biri;

“Gelir Vergisi Kanunu’nun, müşterek amortismanların dağıtımı ile ilgili 43. maddesinde, birden fazla inşaat ve onarma işlerinde müştereken kullanılan makine, tesisat ve ulaşım vasıtalarının yıl içinde aktife girmesi halinde, aktife giriş tarihine kadar geçen süreye isabet eden amortismanların ne şekilde dağıtılacağı hususunda bir açıklık yoktur. Bu nedenle, makinenin aktife girdiği tarihe kadar hesaplanan amortismanın, işlere dağıtılmayıp, o yılın hesaplarına gider kaydedilmesi gerektiği...” (Dn. 3. D., 26.02.1991 tarih ve E. 1989/3270, K. 1991/649 sayılı Kararı) şeklindedir.

ÖRNEK

(A) ve (B) inşaatında kullanılan dozer için ayrılan amortisman tutarı 33.000.-YTL’dir. (A) inşaatında 120 gün, (B) inşaatında ise 180 gün kullanılmıştır.

––––––––––––––––––––– / ––––––––––––––––––––

740 HİZMET ÜRETİM MALİYETİ                                       33.000.-

740.01 (A) İnşaatı                         13.200.-

740.01.06 Amortisman ve Tük. Pay. 13.200.-

740.02 (B) İnşaatı                         19.800.-

740.02.06 Amortisman ve Tük. Pay. 19.800.-

257 BİRİKMİŞ AMORTİSMANLAR                                                 33.000.-

257.04 Tesis Mak. ve Cihaz

Amortismanı             33.000.-

(A) ve (B) inşaatlarında kullanılan Dozerin

amortismanının ilgili inşaatlara dağıtımı

––––––––––––––––––––– / ––––––––––––––––––––

İnşaatın gerçek maliyetini hesaplayabilmek için, sabit kıymetlerin yalnızca kullanıldığı güne ilişkin kısmı inşaat hesabına kalanı da kar zarar hesabına kaydedilebilir.

ÖRNEK

Yalnızca 9 ay süren (A) inşaatında kullanılan bir betoniyer, yıl içinde 260 gün çalıştırılmış olup, amortismanı 7.200.-YTL’dir.

Bu durumda, aşağıdaki gibi bir kayıt yapılabilir.

––––––––––––––––––––– / ––––––––––––––––––––

740 HİZMET ÜRETİM MALİYETİ                                         5.200.-

740.01 (A) İnşaatı                          5.200.-

740.01.06 Amortisman ve Tük. Pay. 5.200.-

680 ÇALIŞMAYAN KISIM GİDERLERİ      2.000.-

257 BİRİKMİŞ AMORTİSMANLAR                                                   7.200.-

257.04 Tesis, Mak. ve Cihaz

 Amortismanı              7.200.-

(A) inşaatında 260 gün çalışan

betoniyer ile ilgili olarak ayrılan amortisman

––––––––––––––––––––– / ––––––––––––––––––––

>>> Muhasebecilere Özel İnternet Sitesi 250 TL + KDV . Örnek Siteleri Görmek Ve Hemen Satın Almak İçin Tıklayınız<<<